Ustavni sud Republike Srpske, na osnovu člana 115. Ustava Republike Srpske, člana 4. stav 2. tačka e), člana 37. stav 1. tačka g), člana 60. stav 1. tačka d) i člana 61. stav 1. tačka d) Zakona o Ustavnom sudu Republike Srpske („Službeni glasnik Republike Srpske“ br. 104/11 i 92/12), na sjednici održanoj dana 26. novembra 2025. godine, d o n i o je
O D L U K U
Odbija se prijedlog za utvrđivanje neustavnosti člana 42. stav 1. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju („Službeni glasnik Republike Srpske“ br. 134/11, 82/13, 96/13 - Odluka Ustavnog suda Republike Srpske, 103/15, 111/21, 15/22, 132/22, 43/23 - Odluka Ustavnog suda Republike Srpske i 105/24 – Odluka Ustavnog suda Republike Srpske).
Odbacuje se prijedlog za ocjenjivanje ustavnosti člana 42. st. 2. i 3. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju („Službeni glasnik Republike Srpske“ br. 134/11, 82/13, 96/13 - Odluka Ustavnog suda Republike Srpske, 103/15, 111/21, 15/22, 132/22, 43/23 - Odluka Ustavnog suda Republike Srpske i 105/24 - Odluka Ustavnog suda Republike Srpske).
O b r a z l o ž e nj e
Sindikalna organizacija „Elektroprenosa“ Banjaluka, zastupana po predsjedniku Dariju Jaziću, dala je Ustavnom sudu Republike Srpske inicijativu za pokretanje postupka za ocjenjivanje ustavnosti člana 42. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju („Službeni glasnik Republike Srpske“ br. 134/11, 82/13, 96/13 - Odluka Ustavnog suda Republike Srpske, 103/15, 111/21, 15/22, 132/22 i 43/23 - Odluka Ustavnog suda Republike Srpske), koju je Sud na osnovu člana 4. stav 2. tačka e) Zakona o Ustavnom sudu Republike Srpske („Službeni glasnik Republike Srpske“ br. 104/11 i 92/12) tretirao kao prijedlog. Predlagač smatra da je osporena odredba Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju nesaglasna sa odredbama člana 5. al. 1, 3. i 4, čl. 10, 43, 48. stav 1. i člana 61. stav 1. Ustava Republike Srpske, člana 14. Evropske konvencije o zaštiti ljudskih prava i osnovnih sloboda, člana 1. Protokola broj 12 uz Konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, člana 2.2. Međunarodnog pakta o ekonomskim, socijalnim i kulturnim pravima, člana 26. Međunarodnog pakta o građanskim i političkim pravima i čl. 12. i 16. revidirane Evropske socijalne povelje. U prijedlogu se citira osporena odredba Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju, odredbe Ustava Republike Srpske i navedenih međunarodnih konvencija, te obrazlaže da je zbog neusaglašenosti osporene odredbe predmetnog zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju sa odredbama Zakona o radu u institucijama Bosne i Hercegovine („Službeni glasnik Bosne i Hercegovine“, br. 26/04, 7/05, 48/05, 50/08 – dr. zakon, 60/10, 32/13, 93/17, 59/22 i 88/23), određenom broju zaposlenih u „Elektroprenosu - Elektroprijenosu BiH“ a.d. Banjaluka uskraćeno pravo na penziju. Dalje se pojašnjava da je radnopravni status zaposlenih u ovoj kompaniji regulisan odredbama Zakona o radu u institucijama Bosne i Hercegovine, koji propisuje da zaposleniku, po sili zakona, radni odnos prestaje sa navršenih 40 godina staža osiguranja, nezavisno od godina života, nakon čega isti nastavljaju ostvarivati svoja prava kod nadležnog Fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje Republike Srpske. Budući da sporna odredba propisuje da zaposlenik može ostvariti pravo na starosnu penziju tek kada navrši 60 godina života, zaposlenici „Elektroprenosa BiH“ a.d. Banjaluka, koji nisu navršili 60 godina starosti a radni odnos im je prestao po sili Zakona o radu u institucijama Bosne i Hercegovine, ne mogu da ostvare pravo na penziju u Republici Srpskoj. Predlagač napominje da se, prije svega, radi o ljudima koji su počeli raditi vrlo mladi ili su imali beneficirani radni staž zbog utvrđenog invaliditeta ili specifične djelatnosti koju su obavljali tokom svog radnog odnosa. Dakle, imajući u vidu da određenom broju zaposlenih primjenom navedenog propisa u Bosni i Hercegovini radni odnos prestaje prije nego što mogu ostvariti uslove za penzionisanje prema osporenoj odredbi Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju, predlagač smatra da su navedeni osiguranici stavljeni u neravnopravan položaj zavisno i od pola kome pripadaju (stav 2. osporene odredbe), a i u odnosu na radnike koji su posebno izdvojeni od ostalih osiguranika na osnovu djelatnosti koju su obavljali za vrijeme rada (stav 3. osporene odredbe), zbog čega predlaže da Sud utvrdi da odredba člana 42. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju nije u saglasnosti sa Ustavom Republike Srpske.
Narodna skupština Republike Srpske nije dostavila Sudu odgovor na navode iz prijedloga.
Osporenim članom 42. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju („Službeni glasnik Republike Srpske“ br. 134/11, 82/13, 96/13 - Odluka Ustavnog suda Republike Srpske, 103/15, 111/21, 15/22, 132/22, 43/23 - Odluka Ustavnog suda Republike Srpske i 105/24 - Odluka Ustavnog suda Republike Srpske) propisano je da osiguranik koji nema navršenih 65 godina života ima pravo na starosnu penziju kada navrši 60 godina života i 40 godina penzijskog staža (stav 1), da osiguranik žena koja nema navršenih 65 godina života ima pravo na starosnu penziju kada navrši 58 godina života i 35 godina staža osiguranja (stav 2), da izuzetno od stava 1. ovog člana pravo na starosnu penziju ima policijski službenik, službenik Sudske policije Republike Srpske i pripadnik službe obezbjeđenja - policajac kazneno-popravne ustanove u Republici Srpskoj kada navrši 40 godina penzijskog staža, bez obzira na godine života (stav 3).
U postupku ocjenjivanja ustavnosti osporene odredbe Sud je imao u vidu da je Ustavom Republike Srpske utvrđeno da se ustavno uređenje Republike temelji, pored ostalog, na garantovanju i zaštiti ljudskih sloboda i prava u skladu sa međunarodnim standardima, socijalnoj pravdi, kao i vladavini prava (član 5. al. 1, 3. i 4), da su građani Republike ravnopravni u slobodama, pravima i dužnostima, jednaki su pred zakonom i uživaju istu pravnu zaštitu bez obzira na rasu, pol, jezik, nacionalnu pripadnost, vjeroispovijest, socijalno porijeklo, rođenje, obrazovanje, imovno stanje, političko i drugo uvjerenje, društveni položaj ili drugo lično svojstvo (član 10), da se slobode i prava ostvaruju, a dužnosti ispunjavaju neposredno na osnovu Ustava, osim ako je Ustavom predviđeno da se uslovi za ostvarivanje pojedinih od njih utvrđuju zakonom, a da se zakonom može propisati način ostvarivanja pojedinih prava i sloboda samo kada je to neophodno za njihovo ostvarivanje (član 49. st. 1. i 2), da Republika, između ostalog, uređuje i obezbjeđuje socijalno osiguranje i druge oblike socijalne zaštite (tačka 12. Amandmana XXXII na Ustav Republike Srpske, kojim je zamijenjen član 68. Ustava) i da zakoni, statuti, drugi propisi i opšti akti moraju biti u saglasnosti sa Ustavom (član 108. stav 1).
Takođe, Sud je imao u vidu i Zakon o penzijskom i invalidskom osiguranju („Službeni glasnik Republike Srpske“ br. 134/11, 82/13, 96/13 - Odluka Ustavnog suda Republike Srpske, 103/15, 111/21, 15/22, 132/22, 43/23 - Odluka Ustavnog suda Republike Srpske i 105/24 - Odluka Ustavnog suda Republike Srpske) kojim se uređuje obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje na osnovu međugeneracijske solidarnosti i dobrovoljno penzijsko i invalidsko osiguranje za lica koja nisu obavezno osigurana po ovom zakonu, kao i prava i obaveze na osnovu tih osiguranja (član 1). Ovim zakonom je propisano da se obaveznim i dobrovoljnim osiguranjem, na načelima uzajamnosti i solidarnosti, osiguranicima obezbjeđuju prava u slučaju starosti i invalidnosti, a u slučaju smrti osiguranika, odnosno korisnika penzije pravo se obezbjeđuje članovima njihovih porodica (član 2), da je osiguranik, u skladu sa ovim zakonom, lice osigurano na obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje i lice osigurano na dobrovoljno penzijsko i invalidsko osiguranje (član 9), da pravo na starosnu penziju ima osiguranik kada navrši 65 godina života i najmanje 15 godina staža osiguranja (član 41).
U postupku razmatranja osporene odredbe člana 42. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju („Službeni glasnik Republike Srpske“ br. 134/11, 82/13, 96/13 - Odluka Ustavnog suda Republike Srpske, 103/15, 111/21, 15/22, 132/22, 43/23 - Odluka Ustavnog suda Republike Srpske i 105/24 - Odluka Ustavnog suda Republike Srpske), Sud je utvrdio da je o ustavnosti st. 2. i 3. navedenog člana rješavao u ranije vođenim postupcima.
Naime, Rješenjem broj U-23/16 od 13. jula 2016. godine („Službeni glasnik Republike Srpske“ broj 62/16), Sud nije prihvatio inicijativu za ocjenu ustavnosti člana 4. Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju („Službeni glasnik Republike Srpske“ broj 103/15), kojim je u članu 42. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju dodat stav 3. („Službeni glasnik Republike Srpske“ br. 134/11, 82/13, 96/13 - Odluka Ustavnog suda Republike Srpske), jer je, pored ostalog, utvrdio da je propisivanje kao osporenom odredbom člana 4. da pravo na starosnu penziju ima policijski službenik, službenik Sudske policije Republike Srpske i pripadnik službe obezbjeđenja - policajac kazneno-popravne ustanove u Republici Srpskoj kada navrši 40 godina penzijskog staža, bez obzira na godine života, saglasno ovlašćenjima zakonodavca iz člana 68. tačka 12. Ustava da uredi i obezbijedi sistem u oblasti socijalnog osiguranja i stvar je zakonodavne politike koju Ustavni sud, saglasno odredbi člana 115. Ustava, nije nadležan da ocjenjuje.
Takođe, Sud je utvrdio da Rješenjem broj U-7/18 od 30. januara 2019. godine („Službeni glasnik Republike Srpske“ broj 11/19) nije prihvatio inicijativu za ocjenu ustavnosti člana 42. stav 2. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju („Službeni glasnik Republike Srpske“ broj 134/11, 82/13 i 103/15), jer je, pored ostalog, utvrdio da se uslovi za sticanje prava na starosnu penziju u skladu sa članom 42. stav 2. Zakona odnose jednako na sve osiguranike žene koji se nalaze u istoj pravnoj situaciji, pa propisivanje iz osporene odredbe Zakona ne postavlja pitanja njene saglasnosti sa ustavnim načelom zabrane diskriminacije.
U pogledu ustavnosti stava 1. osporenog člana 42. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju, Sud je utvrdio da isti nije u suprotnosti sa Ustavom Republike Srpske.
Naime, Sud je ocijenio da je Ustav dao isključivu nadležnost zakonodavcu da uredi oblast socijalne zaštite i socijalnog osiguranja, a u okviru toga i pitanja za ostvarivanja tog prava na starosnu penziju po osnovu godina starosti i dužine penzijskog staža. Način na koji je zakonodavac stavom 1. osporenog člana predmetnog zakona uredio ovo pitanje stvar je njegove cjelishodne procjene i predstavlja odraz zakonodavne politike u uređivanju oblasti penzijskog i invalidskog osiguranja, što prema članu 115. Ustava nije u domenu ustavnosudske kontrole. Pored toga, Sud je ocijenio da u konkretnom slučaju nije došlo ni do povrede načela ravnopravnosti i jednakosti iz člana 10. Ustava, jer se osporeni stav zakonske norme podjednako odnosi na sva lica koja se nalaze u istoj pravnoj situaciji, odnosno lica koja u skladu sa odredbama ovog zakona ispune uslove u pogledu godina života i staža osiguranja za sticanje prava na starosnu penziju. U vezi s navedenim Sud ukazuje na to da Ustavom zajamčeno načelo jednakosti građana nije apsolutno, već garantuje jednak tretman lica koja se nalaze u istim pravnim situacijama prilikom realizacije određenih prava i obaveza.
Sud nije razmatrao navode predlagača o povredi člana 5. al. 1, 3. i 4, čl. 43, 48. stav 1. i člana 61. stav 1. Ustava Republike Srpske, člana 14. Evropske konvencije o zaštiti ljudskih prava i osnovnih sloboda, člana 1. Protokola broj 12. uz Konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, člana 2.2. Međunarodnog pakta o ekonomskim, socijalnim i kulturnim pravima, člana 26. Međunarodnog pakta o građanskim i političkim pravima te čl. 12. i 16. revidirane Evropske socijalne povelje, jer se radi o paušalnim navodima, bez obrazloženja na koji način je osporenom zakonskom odredbom došlo do povrede navedenih odredaba Ustava i međunarodnih garancija.
U skladu sa Rješenjem Suda broj: SU-540/22 od 21. decembra 2022. godine, sudija Ustavnog suda Republike Srpske prof. dr Ivanka Marković je izuzeta od odlučivanja u ovom predmetu.
Na osnovu izloženog odlučeno je kao u izreci ove odluke.
Ovu odluku Ustavni sud je donio u sastavu: predsjednik Suda mr Džerard Selman i sudije: Vojin Bojanić, Svetlana Brković, Amor Bukić, Zlatko Kulenović, prof. dr Radomir V. Lukić, prof. dr Darko Radić i akademik prof. dr Snežana Savić.
PREDSJEDNIK
USTAVNOG SUDA
Mr Džerard Selman
Broj: U-12/25
26. novembar 2025. godine